Rzymskie prawo to nie tylko zbiór przepisów starożytnej cywilizacji. To fundament, na którym zbudowana jest cała kontynentalna (romano-gермanska) system prawny obowiązujący w większości krajów Europy, Ameryki Łacińskiej, a także w Rosji i wielu innych państwach. Nawet system common law (anglo-sasksonski) odczuł jego pośrednie oddziaływanie. Wyrażenia takie jak "prezumcja niewinności", "własność zobowiązuje" oraz słynna maksyma "ex injuria jus non oritur" pochodziły od rzymskich prawników. Unikalność rzymskiego prawa polegała na tym, że po raz pierwszy w historii oddzieliło prawo od religii i moralności, uczyniwszy je formalną, logicznie spójną systemem. Rzymianie stworzyli konstrukcje prawne, które okazały się tak uniwersalne, że przetrwały upadek własnej imperii i stały się podstawą dla prawa nowego czasu. 1. Periodyzacja rzymskiego prawa Ewolucja rzymskiego prawa trwało ponad tysiąc lat (od VIII wieku p.n.e. do VI wieku n.e.). Wyróżnia się kilka kluczowych okresów. Archaiczny okres (753–367 r. p.n.e.) Prawo tego okresu nosiło nazwę "kwirytowskie" (jus Quirіtium). Było ściśle formalne, miało charakter sakralny i było dostępne tylko dla rzymskich obywateli (kwirytów). Głównym źródłem były zwyczaje przodków (mores maiorum) i Prawa XII tablic (451–450 r. p.n.e.) — pierwsza spisana dokumentacja rzymskiego prawa, stworzona, aby ograniczyć arbitralność patrycjuszów. Te przepisy wyrzeźbiono na miedzianych tablicach i wyeksponowano na głównej placu Rzymu — foru. Klasyczny okres (367 r. p.n.e. – 235 r. n.e.) To rozkwit rzymskiej jurisprudencji. Początek tego okresu nastąpił od ustawy Peteliusza (326 r. p.n.e.), która zniosła niewolnictwo dłużnicze dla rzymskich obywateli. W tym czasie ukształtowały się główne instytucje, z którymi korzystamy do dziś: prawo umów, własność, spadkobranie, zobowiązania z deliktów (przestępstw). Retoryka i jurisprudencja stały się sztuką wyższą. Najbardziej słynni prawnicy tego okresu to Gaj, Papinian, ... Read more